ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
334
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
بلافاصله پس از تولد پاهاى حيوان را بهم مىبندند و او را چنان عادت مىدهند كه با علامتى زانو بزند تا بتوان او را بار كرد . در سفرها معمولا هشت شتر را باهم مىبندند به صورتى كه گردن يكى با دم ديگرى مربوط مىشود و به آن « قطار » مىگويند . قافلهدار يا پيشاپيش راه مىرود و با سردادن آوازى يكنواخت شترها را سرخوش و ترغيب مىكند و يا بر پشت شتر پيشتاز مىنشيند و شترهاى ديگر به دنبال او حركت مىكنند . در بهار پشم شتر خودبخود مىريزد ؛ پشمها را جمع مىكنند و براى تهيهء منسوجاتى نرم و چسبان كه قدرى چرب است به كار مىبرند . بندرت شتر بلخى در ايران به سن نه سالگى مىرسد ؛ اما اين دورهء كوتاه خدمت را قدرت باربرى بسيار و تغذيهء فوق العاده ارزان او جبران مىكند . جمازه از شتر عادى كه بدون خستگى مىتواند پنج ميل در روز طى طريق كند ، به سرعت حيرتانگيز و استقامت در دويدن ممتاز است و به همين دليل در بيابانهاى ريگزار ولايات شرقى از آن به عنوان حيوان چاپارى استفاده مىكنند . سابق بر اين شتردارى در ايران رونق بيشتر داشت و فروش كرهء شتر به عثمانى تجارت قابل ملاحظهاى با خارج بشمار مىرفت ، اما اكنون فقط ايران معدودى شتر به قفقاز صادر و در عوض مقدارى از احتياجات خود را از بغداد وارد مىكند . اسب را عشاير بيشتر براى قاطرگيرى نگه مىدارند تا به خاطر خودش . چون فصل خاصى را به نژادهاى مختلف اسب موقوف كردهايم در اينجا همين اشاره كافى است كه در دامدارى عشايرى اسب كمتر ممكن است سهم عمدهاى داشته باشد . اما خر و قاطر وفور بيشتر دارد و پرورش آنها به علت احتياج عمومى و قيمت خوبى كه در نتيجهء آن پيدا كرده متضمن منافعى حتمى است . بين خرهاى بزرگ سفيد بغدادى و خرهاى كوچك شترى رنگ بوشهرى تفاوت است ، اين خر بوشهرى تمام مصالح ساختمانى و كليهء خواربار مصرفى شهر را بر پشت حمل مىكند ، و اصولا در فواصل كوتاهتر انواع بارها را منحصرا بدوش مىكشد . خر بغدادى از نظر قدرت عضلانى ، خستگىناپذيرى و از نظر طرز راه رفتن مطمئن و مستحكم از قاطر دستكم ندارد ؛ و به همين دليل در نواحى كوهستانى آن را براى سوارى بر اسبهاى اصيل ترجيح مىدهند ، و اغلب قيمت بيشترى برايش مىپردازند . از حماقت و كندذهنى كه در اروپا همواره به اين حيوان نسبت مىدهند در مناطق خشك و گرم مشرق زمين اثرى به چشم نمىخورد . اما در عوض در مناطق مرطوب مثلا در قسمتهاى كم ارتفاع و پست ساحل درياى خزر اين حيوان نيز مانند شتر كارآئى ندارد . در اسكندريه هم قدرت خر به اندازهء قاهره و در قاهره هم به سهم خود مانند مناطق علياى مصر نيست . قاطر كه به علت اعتدال ، استقامت و احتياطش مورد توجه خاص است ، با سرعت معمول در كاروانها مىتواند بار متوسطى را به مقدار صد تا يكصد و پنجاه كيلو در هر روز به مسافت 34 تا 36